{"id":1544,"date":"2024-11-21T13:49:15","date_gmt":"2024-11-21T13:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.artsardts.nl\/?page_id=1544"},"modified":"2025-10-29T15:15:56","modified_gmt":"2025-10-29T15:15:56","slug":"halt-politie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.artsardts.nl\/index.php\/halt-politie\/","title":{"rendered":"Halt, Politie!"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n

Halt, Politie!<\/h1>\n\n\n\n

Verreweg de meeste Artsen zijn niet met het gezag in aanraking gekomen. Maar van dertien verschillende Artsen heb ik over een periode van honderd jaar (1820-1920) in totaal vierentwintig vonnissen gevonden. Hierin zijn de beschuldigingen in detail beschreven en geven daarmee een interessant tijdsbeeld en inkijkje in de levens van deze personen. Vaak gaat het om vergrijpen als diefstal (o.a. van voedsel en kleding), maar er zijn ook mishandelingen bij en zelfs \u00e9\u00e9n doodslag.<\/p>\n\n\n\n

Om deze aantallen in perspectief te plaatsen: in Nederland worden er rond 1950 zo\u2019n tien misdrijven per duizend inwoners per jaar gepleegd. Vergeleken hierbij zijn de getallen van onze familie laag. De overgrote meerderheid van de Artsen was dus heel braaf (of nooit betrapt natuurlijk).<\/p>\n\n\n\n

Zestien van de vierentwintig (2\/3) van de misdrijven worden gepleegd door zes Artsen in Den Bosch en Amsterdam. De andere acht misdrijven worden gepleegd door zeven Artsen in de plaatsen Reek, Mill, Beers, Cuijk, Beugen en Sint Anthonis.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201cDe rechtspraak voor 1800 werd gedaan door een schepenbank. Deze bestond uit een schout en schepenen. Er was nog geen scheiding van machten; de schepenbank zorgde ervoor dat de verdachte werd opgepakt, verhoord en al dan niet veroordeeld. En als er geen schuldbekentenis kwam kon men een verdachte de \u2018duimschroeven\u2019 aandraaien. In de Franse Tijd rond 1800 kwam er een scheiding van de machten met een wetboek van strafrecht, onafhankelijke rechtbanken en veldwachters. Marteling als onderdeel van het verhoor werd afgeschaft. Lijfstraffen (bv. geseling en de doodstraf) bleven nog wel bestaan en werden pas rond 1870 afgeschaft in Nederland”.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
Duimschroeven (Museum W in Weert).<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n

“Tot 1850 gaf men de voorkeur aan lijfstraffen en dwangarbeid. Gevangenen gingen naar een tucht- of verbeterhuis (bv. Den Bosch). Deze tuchthuizen hadden een gemeenschappelijke slaapzaal en een werkzaal. Hieronder een tuchthuis voor vrouwen in de 18e eeuw. Speciaal voor \u2018dronkaards, landlopers en bedelaars\u2019 waren er rijkswerkinrichtingen (bv. in Hoorn en Veenhuizen).”<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
Stadsarchief Amsterdam door Carl Mieling<\/em>
(~1850 naar tekening van H.P. Schouten ~1780).<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n

“Na 1850 koos men vaker voor eenzame opsluiting met de gedachte dat een misdadiger dan tot inkeer en \u2018genezing\u2019 kwam. In die tijd ontstonden ook de eerste cellulaire gevangenissen. Zie hieronder twee tekeningen van Willem Hekking rond 1850 van de Weteringschans gevangenis in Amsterdam (Stadsarchief Amsterdam).<\/em><\/p>\n\n\n\n

De criminaliteitscijfers lagen vroeger in het algemeen lager dan tegenwoordig. Veel misdrijven kwamen voort uit armoede (bv. diefstal van eten of kaphout uit het bos). De verhouding man\/vrouw was redelijk gelijk in de 17e en 18e eeuw; tegenwoordig is nog geen 10% van de gedetineerden een vrouw. De strafmaat was vaak heel anders dan nu. Voor diefstal van wat eten kon je al gauw maanden of zelfs jaren de gevangenis in terwijl de straf voor mishandeling juist vaak korter was dan tegenwoordig”.<\/em> <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

De meeste misdrijven worden dus gepleegd door de Artsen die eerst in het centrum van Den Bosch en later in Amsterdam terecht komen halverwege de 19e eeuw. Zie ook het verhaal De duvelshoek<\/a>. Tussen 1820 en 1850 worden Peter Antoon Arts (1786-1848) en zijn dochter Margaretha Arts (uit 1822) in Den Bosch een aantal keer opgepakt voor diefstal van eten en kleding. Bij drie (achter)kleinzonen van Peter Antoon Arts gaat het later in Amsterdam om minder onschuldige zaken.<\/p>\n\n\n\n

Peter Antoon wordt in totaal vier keer opgepakt. In 1824 wordt \u2018Peter Antonie Arts beklaagd van het door zijne kinderen in de bestelhuizen doen rondbrengen van brieven aan onbekende personen geadresseerd en daar voor port vragen\u2019. <\/em>Zijn kinderen waren toen tussen de 2 en 15 jaar oud.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Aanklacht Peter Arts (1824).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

In 1837 wordt \u2018Pieter Antoon Arts oud 52 jaren, geboren te Grave, commissionair van beroep\u2019 <\/em>wederom aangeklaagd. Dit keer voor oplichting \u2018onder begrieglijke voorwendsels\u2019<\/em>, maar hij wordt vrijgesproken. Tot slot wordt hij, als 60-jarige en zonder beroep, in 1845 aangeklaagd voor \u2018diefstal van drie varkenshammen te \u2019s Bosch, uit de woning van den Spekslager A. van de Ven.\u2019<\/em> Aangezien hij al eerder was veroordeeld voor \u2018gaauwdieverij en opligting\u2019 <\/em>krijgt hij vijf jaar gevangenisstraf! Hij wordt naar de rijkswerkinrichting voor bedelaars in Hoorn gestuurd en overlijdt tijdens zijn verblijf hier.<\/p>\n\n\n\n

Peters dochter Margaretha Arts \u2018oud 22 jaren geboren te Driel, wonende te Bosch, naaister\u2019<\/em> wordt in 1844 beschuldigd van \u2018diefstal van een stuk zijden mutsen lint\u2019<\/em>. Ze krijgt \u00e9\u00e9n maand gevangenisstraf gezien haar \u2018jeugdige leeftijd en de opregte bekentenis\u2019.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nog geen maand nadat ze uit de gevangenis komt, wordt ze opgepakt voor \u2018diefstal van eenen omslagdoek uit den winkel van Adriaan Verdonk\u2019 <\/em>en nu krijgt ze \u00e9\u00e9n jaar gevangenisstraf.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Aanklachten Margaretha Arts (1844).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Peter Antoons zoon Godefridus Arts (1824-1856) zit van 1843 tot 1849 in het leger. Hij moet voorkomen bij het Hoog Militair Geregsthof<\/em> inzake diefstal uit een winkel in Haarlem van een \u2018brood ter waarde van zestien centen\u2026en dat dit brood dienzelfden avond is gevonden in het bezit van den dragonder Godefridus Aarts\u2019<\/em>. Op het \u2018Extract uit het Strafregister van den dragonder Godefridus Arts\u2019<\/em> staan in totaal zestien overtredingen in anderhalf jaar tijd. In totaal heeft hij 60 dagen straf gekregen. Het waren allerlei kleinere vergrijpen, hier enkele zaken:<\/p>\n\n\n\n